Her bunama vakası unutkanlık belirtisiyle ortaya çıkmayabilir. Bazı türler, belleği etkilemeden önce kişinin davranışlarında değişimlere yol açar. Frontotemporal demans, bu durumun en net örneklerinden biri olarak öne çıkıyor
Frontotemporal demans, beynin ön kısmını (frontal lob) hedef alan, sinir sisteminin zamanla bozulmasıyla karakterize bir rahatsızlıktır. Bu hastalık, söz konusu bölgedeki nöronların zarar görmesiyle kendini gösterir. Ortaya çıkışında genetik yatkınlığın yanı sıra; geçmişte yaşanan kafa travmaları, aşırı mükemmeliyetçi bir karakter yapısı ya da zihnin yoğun şekilde yorulması gibi etkenler rol oynayabilir.
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, bu rahatsızlığın sinsi bir şekilde ilerleyen kronik bir süreç olduğunu vurgulayarak, “Bu da beynin bazı bölümlerinin işlevini yitirmesiyle zamanla kötüleştiği anlamına gelir” ifadesini kullandı. Hastalığın çoğunlukla gözden kaçan semptomlarına dikkat çeken Uludüz, süreci yönetmekte zorlanan aileler için yol gösterici öneriler paylaştı.
Dışarıda normal, ev içinde bambaşka bir kişilik
Demans denildiğinde insanların zihninde genellikle sadece unutkanlık canlanır. Ancak her bunama türü hafıza kaybıyla başlamaz.
Frontotemporal demansta ilk etapta değişen şey genellikle bellek değildir; kişinin karakteri, sergilediği davranışlar, dürtülerini kontrol etme yetisi ve sosyal muhakeme yeteneğidir.
Bu hastalıkta kişi, dışarıdan bakıldığında uzun bir süre gayet sağlıklı görünebilir. İnsanlarla sohbet eder, nezaketini korur ve çevresine oldukça mantıklı gelebilir. Bu sebeple hasta yakınlarının “Onda bir gariplik var” şeklindeki uyarıları çoğu zaman başkaları tarafından inandırıcı bulunmaz ve bu durum tanının gecikmesine yol açar.
Ancak gerçek durum genellikle evin içinde, duvarlar ardında yaşanır. Aile için bu süreç oldukça yıpratıcıdır çünkü sevdikleri kişinin eski karakterinin yavaş yavaş yok olduğuna tanıklık ederler.
Farkındalık kaybı: “Benim bir şeyim yok”
Frontotemporal demansın en zorlayıcı yanlarından biri kişinin durumunu fark edememesidir. Hasta, kendisindeki değişimi anlamaz ve davranışlarının kırıcı olduğunu kabul etmez. Kendisinde herhangi bir sorun olduğunu kesinlikle düşünmez.
Hatta çoğu zaman asıl problemli olanın eşi, çocuğu veya etrafındakiler olduğuna inanır. Bu sebeple doktora gitmeyi reddedebilir, tedaviye karşı direnç gösterebilir ve ailesini haksız yere suçlayabilir. Bu tablo, hasta yakınları için büyük bir yalnızlık hissi yaratır.
Davranışlardaki değişimlere dikkat edilmeli
Frontotemporal demans yaşayan bireylerde şu tarz değişimler görülebilir:
- Kişi eski alışkanlıklarından ve mizacından uzaklaşır.
- Daha huzursuz bir yapıya bürünür.
- Kırıcı bir üslupla konuşmaya başlar.
- Çabuk öfkelenir ve empati yeteneği azalabilir.
Hastalığın en yanıltıcı tarafı ise şudur: Kişi dış dünyada son derece nazik, kibar ve ölçülü davranabilir. Çevresindeki insanlar onu çok makul ve normal biri olarak tanımlayabilir ama evde durum tamamen farklıdır.
Özellikle en yakınındaki kişilere karşı:
- Şüpheci yaklaşımlar artabilir.
- Suçlayıcı ifadeler kullanılmaya başlanabilir.
- Aniden parlayan öfke nöbetleri görülebilir.
- Küfürlü, hakaret içerikli ve aşağılayıcı sözler sarf edilebilir.
- Bazen saldırgan tavırlar gelişebilir.
İşin en üzücü kısmı ise hastanın genellikle bu davranışlarının ne kadar ağır sonuçlar doğurduğunu fark etmemesidir.
En yakınındaki kişiden şüphelenir
Bu rahatsızlıkta hasta bazen tek bir kişiyi hedef alarak ondan yoğun şekilde şüphe duyar. Bu kişi genelde eşi, çocuğu ya da bakımını üstlenen en yakınıdır.
Sürekli o kişiyi suçlayabilir, niyetinden şüphe edebilir; kendisini aldattığını, kandırdığını veya kendisine zarar vermek istediğini düşünebilir.
Bunlar basit bir alınganlık veya kıskançlık değildir. Beynin karar verme ve davranış merkezleri hasar gördüğünde, kişi olayları sağlıklı bir şekilde analiz edemez. Yakınları ne kadar mantıklı açıklama yaparsa yapsın, hasta kendi düşüncesine körü körüne bağlı kalmaya devam eder.
DEMANS
Hastalığın aşamaları
- Başlangıç dönemi: Hafıza henüz ciddi şekilde bozulmamış olabilir. Temel değişim karakterdedir. Kişi daha ilgisiz, huzursuz, takıntılı veya sinirli hale gelebilir.
- Orta dönem: Davranış problemleri iyice belirginleşir. Aile içindeki gerginlikler artar; sosyal hayat, maddi kararlar ve ikili ilişkiler bu durumdan kötü etkilenir. Hasta hatalı kararlar alabilir fakat bunu asla kabul etmez.
- İleri dönem: Konuşma, hareket etme, yutma ve günlük temel becerilerde sorunlar başlar. Kişi tamamen başkasına bağımlı hale gelir.
Aileler için öneriler
Eğer bir kişi son zamanlarda belirgin bir şekilde değiştiyse; daha sinirli, duyarsız, şüpheci ve kırıcı davranmaya başladıysa ve bu durumun farkında değilse, mutlaka bir nöroloji uzmanına başvurulmalıdır.
Bu durum sadece bir “huysuzluk” veya “karakter bozukluğu” olarak görülmemelidir. Çünkü bazen değişen şey kişinin kendisi değil, beynindeki biyolojik yapıdır. Belirtilerin erkenden fark edilmesi, hem hastanın hem de ailenin süreci daha az hasarla atlatması için kritik bir fırsattır.
Kişi aniden radikal kararlar alabilir
Frontotemporal demansta dürtü kontrolü zayıfladığı için kişi hayatı boyunca yapmayacağı şeyleri yapabilir. Bir anda boşanmak istemesi, uygunsuz ilişkiler kurması, aile bağlarını koparması veya yıllardır değer verdiği prensipleri hiçe sayması gibi durumlar yaşanabilir.
Dışarıdan bakan biri bunu kişisel bir tercih sanabilir ancak çoğu zaman bu, beynin karar verme ve frenleme mekanizmasındaki bozulmadan kaynaklanır. Bu yüzden aileler “Bu insan eskiden böyle biri değildi” diyorsa, bu cümle mutlaka dikkate alınmalıdır.
Kaynak KARDEŞ HABER : https://www.yenimedyahaber.com/saglik/demansin-bilinmeyen-yonleri/5224