Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın plastik kirliliğini azaltmak amacıyla plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve kulak pamuğu gibi tek kullanımlık ürünlerin piyasaya arzını yasaklamaya hazırlanması, plastiklerin insan sağlığı üzerindeki etkilerini de yeniden gündeme taşıdı.
Bakanlığın üzerinde çalıştığı düzenleme, tek kullanımlık plastiklerin çevreye verdiği zararı azaltmayı amaçlasa da bilimsel çalışmalar bu ürünlerin yalnızca doğa için değil insan sağlığı açısından da riskler barındırabileceğini ortaya koyuyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan, “Dünya ortak evimiz” sloganıyla başlattığı “Sıfır Atık Hareketi” ile plastik sorununun en yakın takipçilerinden biri…
Plastik ürünler 20. yüzyıldan itibaren ucuz, dayanıklı ve kolay üretilebilir olmaları nedeniyle günlük yaşamın neredeyse her alanına girdi. Tıptan gıda ambalajına, ev eşyalarından sanayiye kadar birçok sektörde kullanılan plastikler pratiklik sağlasa da kullanımın artmasıyla birlikte plastik atık ve mikroplastik sorunu da hızla büyüdü. Araştırmalar plastik atıkların yalnızca çevreyi değil insanları ve diğer canlıları da etkilediğini gösteriyor.
TOKSİK, KANSEROJEN VE MUTAJENİK*
Bilimsel literatürde plastiklerin sağlık üzerindeki riskleri çoğunlukla üretim sırasında kullanılan kimyasallarla ilişkilendiriliyor. Bisfenol-A (BPA), polivinil klorür (PVC) ve fitalatlar gibi maddeler plastik üretiminde yaygın olarak kullanılıyor. Bu maddelerin üretim, kullanım ve atık aşamalarında toksik, mutajenik* ve kanserojen etkiler oluşturabileceği; ayrıca hormon sistemini etkileyebilen “endokrin bozucu” özellikler taşıdığı belirtiliyor.
*Mutajenik, bir maddenin hücrelerin genetik yapısında (DNA’sında) kalıcı değişikliklere yani mutasyonlara yol açabilme özelliğini ifade eder.
HORMON DENGESİNİ BOZABİLİYOR
Özellikle BPA üzerine yapılan araştırmalar, bu kimyasalın insan vücudunda hormon dengesini etkileyebileceğini ortaya koyuyor. Bazı çalışmalar BPA maruziyeti ile obezite, tip 2 diyabet ve kalp ritim bozuklukları arasında ilişki olabileceğine dair bulgulara işaret ediyor. Benzer şekilde plastik ürünlere esneklik kazandırmak için kullanılan fitalatların astım, alerji ve bazı nörolojik gelişim sorunlarıyla bağlantılı olabileceğine dair bilimsel çalışmalar bulunuyor.
MİKROPLASTİK TEHDİDİ
Plastiklerin insan sağlığı üzerindeki etkileri yalnızca kimyasal maddelerle sınırlı değil. Plastik atıklar doğada parçalandıkça mikroplastik adı verilen çok küçük parçacıklara dönüşüyor. Boyutları milimetrenin çok altında olan bu parçacıklar su kaynaklarından tamamen ayıklanamıyor ve havaya, toprağa ve suya karışarak çevrede yayılıyor.
HORMON DENGESİNİ BOZABİLİYOR
Özellikle BPA üzerine yapılan araştırmalar, bu kimyasalın insan vücudunda hormon dengesini etkileyebileceğini ortaya koyuyor. Bazı çalışmalar BPA maruziyeti ile obezite, tip 2 diyabet ve kalp ritim bozuklukları arasında ilişki olabileceğine dair bulgulara işaret ediyor. Benzer şekilde plastik ürünlere esneklik kazandırmak için kullanılan fitalatların astım, alerji ve bazı nörolojik gelişim sorunlarıyla bağlantılı olabileceğine dair bilimsel çalışmalar bulunuyor.
MİKROPLASTİK TEHDİDİ
Plastiklerin insan sağlığı üzerindeki etkileri yalnızca kimyasal maddelerle sınırlı değil. Plastik atıklar doğada parçalandıkça mikroplastik adı verilen çok küçük parçacıklara dönüşüyor. Boyutları milimetrenin çok altında olan bu parçacıklar su kaynaklarından tamamen ayıklanamıyor ve havaya, toprağa ve suya karışarak çevrede yayılıyor.
18.03.2026