Seller, denizler ve Punch… ‘Temel sorun suyu iyi yönetemememiz’
Son birkaç yıldır kuraklıkla mücadele eden şehirler şimdi sellerle boğuşuyor. Antalya’da bir ay boyunca aralıksız yağan yağmur seralara ve ekili alanlara zarar verdi. Çanakkale’de uzun süredir neredeyse boş kalan Atikhisar Barajı taştı; kentte çaylar önüne ne katarsa sürükledi, tekneler battı. İzmir’den Yozgat’a kadar pek çok ilde taşkın, heyelan ve sel haberleri art arda geliyor.
Süleyman Demirel Üniversitesi Su Enstitüsü kurucu üyesi, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Bilim Kurulu üyesi limnolog Dr. Erol Kesici, kuraklık uyarılarının yapıldığı bir dönemde artan yağışların nasıl değerlendirilmesi gerektiğini şöyle anlatıyor:
“Sorun, kuraklık ve aşırı yağış arasındaki ilişkiyi ve bunun doğuracağı sonuçları fark edip önlem almamakta. Susuzluktan söz ederken yaşam alanları suyun içinde boğuluyor; tarım alanlarında tahribat ve çevre kirliliği artıyor. Artan sıcaklık, su döngüsünü bozuyor. Uygun koşullar oluştuğunda ise ani ve şiddetli yağışlar meydana geliyor. Göllerimiz, nehirlerimiz ve barajlarımız kurudukça doğadaki su azalıyor; bu da havanın daha sıcak ve kuru olmasına, dolayısıyla iklim krizinin derinleşmesine yol açıyor.”
“Temel sorun suyu iyi yönetememek”
Kesici’ye göre yaşanan tablo bir kısırdöngü. “Suyumuzun yaklaşık yüzde 80’ini tarımsal sulamada verimsiz kullanıyoruz. Yüzey suları azaldığında yeraltı sularını sondajla çekiyoruz; bu da başka bir hidrolojik tahribat yaratıyor. Modern sulama sistemlerinde gerideyiz. Ayrıca su yataklarını işgal etmek, daraltmak, betonlamak ve yapılaşmaya açmak da selleri artırıyor” diyor.
Çözüm olarak ise “sünger kent” modeline dikkat çekiyor: Ekosistemle uyumlu parklar, yeşil çatılar, yapay sulak alanlar ve geçirgen yüzeylerle yağmur suyunun filtrelenerek yeniden kullanılabilir hale getirilmesi gerektiğini vurguluyor. Yağmur suyu hasadı ve atık suların ileri teknolojiyle arıtılıp tekrar kullanılmasıyla doğanın korunabileceğini belirtiyor.
Göcek’te deniz ekosistemi DERİA ile korunacak
Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA), Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde hayata geçirdiği “DERİA Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemi” ile deniz çayırlarını ve hassas kıyı ekosistemini koruma altına alıyor. Pilot bölge olarak seçilen Göcek ve Dalaman koylarında kurulan sistem, kontrolsüz demirlemenin deniz tabanında yarattığı tahribatı önlemeyi amaçlıyor.
DERİA internet sitesi ve mobil uygulaması sayesinde tekneler bir koyda en fazla üç gün, Göcek bölgesinin tamamında ise arka arkaya en fazla 11 gün konaklayabilecek. Böylece koylarda tüm sezon boyunca sabit kalan teknelerin oluşturduğu baskının azaltılması hedefleniyor.
“Aslında hiçbir primat yavrusunu bırakmak istemez
Ichikawa Hayvanat Bahçesi’nde yaşayan ve annesi tarafından reddedilen yavru makak Punch’ın hikâyesi de gündemde. Diğer yavrular annelerine tutunarak kas koordinasyonlarını geliştirirken, Punch bu beceriyi bakıcıların verdiği havlu ve pelüş oyuncaklarla öğrenmeye çalışıyor.
Yaban hayatı veteriner hekimi ve WWF-Türkiye Biyoçeşitlilik Kıdemli Danışmanı Ahmet Emre Kütükçü, annelik davranışının yalnızca hormonlara bağlı olmadığını belirtiyor:
“Yuva yapma, alan arama ve yavruya yönelme gibi davranışlar hormonların kontrolünde gelişir; ancak sosyallik, aile ilişkileri ve türün yaşam biçimi de belirleyicidir. Bir annenin yavrusunu terk etmesi nadirdir ve genellikle olumsuz koşulların varlığını gösterir.”
Kütükçü’ye göre genç ve deneyimsiz anneler, yeterli bakım sağlayamayacaklarını düşündüklerinde yavruyu reddedebiliyor. Özellikle primatlar gibi sosyal türlerde yavru sahibi olmanın bir statü göstergesi olduğuna dikkat çeken uzman, hayvanat bahçesi ortamındaki stres faktörlerinin de bu tür davranışları tetikleyebileceğini ifade ediyor.
Kuraklık, sel, denizlerin korunması ve bir yavru primatın hikâyesi… Tüm bu başlıkların ortak noktası ise doğayla kurduğumuz ilişkinin ne kadar hassas bir dengede ilerlediğini bir kez daha göstermesi.
kaynak: https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hurriyet-pazar/seller-denizler-ve-punch-43118723
1.03.2026—12:35